مىگويند پايه و اساس روشن است و جناب « مفتى » اشاره كردند كه اسلام نسبت به تحولات آينده ، پيش‌بينىهاى لازم را كرده است و براى احكام ثابت ، احكام ثابت قرار داده ، ولى با توجه به متغيرهاى زمانى و مكانى ، براى جذب و مهار اين متغيرها ، از خود انعطاف نشان داده است . اجتهاد يكى از مهم‌ترين نشانه‌هاى انعطاف‌پذيرى مىباشد ، بنابراين اسلام با اجتهاد موافقت كرد و از اين رو دعوت به وحدت ، دعوت به اتحاد ، موضع‌گيرى عملى در عين اختلاف‌نظر است و اين يك امر طبيعى است . به مرحله سوم مىپردازم و مىگويم : اگر اين روند به‌عنوان غناى فكرى و مشاركت تمدنى است ، پس چرا در گذر تاريخ اين همه اشك و خون جارى شده است ؟ چرا در طول مسيرمان با اين ضربات خشن و كشنده روبرو شده‌ايم ؟ فكر مىكنم اگر دلايل را خلاصه كنيم ، دو عامل ظاهر مىشود : يكى به علما و مجتهدان و ديگرى به ساير قشرها مربوط مىشود . بعضىها متأسفانه به تنگ‌نظرى و تعصب ذاتى توجيه‌ناپذير ، دچار شدند . عامل ديگر ، از اين تنگ‌نظرى و تعصب سوء استفاده كرد . اين عامل ديگر ، همان مصالح حكمرانان و خودكامگان است كه از تاريخ ما گذر كردند و اين تاريخ را زخمى و خونين نمودند و ميان تنگ‌نظرى حكمرانان و برخى عوام ، با منافع شخصى حكمرانان سركوب‌گر ، همكارى پديد آمد و آنان اختلاف مذهبى - تمدنى زيبا را به اختلاف مذهبى زشت و